PL

Niedośpian

Niedośpian (Hypoestes Sol. ex R.Br.) – rodzaj roślin należących do rodziny akantowatych (Acanthaceae). Obejmuje ok. 150 gatunków[5] (138 gatunków zweryfikowanych wymienia baza taksonomiczna Kew Gardens[6]), przy czym niektóre źródła zaliczają tu tylko ok. 40 gatunków[2][7]. Rośliny te występują (niezależnie od ujęcia) w strefie tropikalnej Afryki i Azji (cała Afryka Subsaharyjska z Madagaskarem, gdzie rodzaj jest najbardziej zróżnicowany, południowa część Półwyspu Arabskiego, Azja Południowo-Wschodnia od Indii po Filipiny)[5][6][7].

Niedośpian

Niedośpian kłosolistny
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd astropodobne
Rząd jasnotowce
Rodzina akantowate
Rodzaj niedośpian
Nazwa systematyczna
Hypoestes Solander ex R. Brown
Prodr. 474. 27 Mar 1810[3]
Typ nomenklatoryczny

H. floribunda R. Brown[3]

Synonimy
  • Amphiestes S. Moore
  • Periestes Baill.[4]
Multimedia w Wikimedia Commons
Hypoestes aristata
Hypoestes forskaolii

Popularnie uprawianym przedstawicielem rodzaju jest niedośpian kłosolistnyH. phyllostachya – w strefie klimatu ciepłego sadzony jako roślina ogrodowa, a w klimacie umiarkowanym – jako szklarniowa, doniczkowa lub w ogrodach jako roślina jednoroczna[7][8]. Walorem ozdobnym tego gatunku są efektownie nakrapiane i plamiaste liście[8]. Dla ozdobnych, gęstych kwiatostanów uprawia się także H. aristata[8][9]. Ten ostatni gatunek uprawiany jest także jako surowiec do pozyskania dwóch alkaloidów o działaniu alkilującym (→ leki alkilujące)[7]. Rośliny z tego rodzaju zawierają zresztą szereg substancji czynnych o rozmaitych działaniach (cytotoksycznym, antyseptycznym, antymalarycznym, antyoksydacyjnym, wykorzystywane przeciw leiszmaniozie i świdrowcom) i stosowanych w szerokim i różnorodnym zakresie w tradycyjnej medycynie ludowej[10].

Naukowa nazwa rodzajowa utworzona została z greckiego słowa oznaczającego tunikę i bieliznę, prawdopodobnie ze względu na obecność „podwójnego kielicha” (drobny, bloniasty kielich otulony jest przez przysadki), w każdym razie ta cecha budowy była powodem wyodrębnienia rodzaju przez pierwszego autora – Daniela Solandera z rodzaju jakobiniaJusticia (współautorem nazwy jest Robert Brown, który opublikował manuskrypt Solandera)[11].

. . . Niedośpian . . .

Kwiat Hypoestes triflora
Kwiat niedośpiana kłosolistnego
Odmiana ‘Rose Splash’ niedośpiana kłosolistnego
Pokrój
Zimozielone (zazwyczaj) krzewy, półkrzewy i zielne rośliny wieloletnie, czasem jednoroczne[9][6] o pędach prosto wzniesionych lub podnoszących się[5]. Łodygi kanciaste (czasem ostro) lub bruzdowane[6]. Rośliny zawierają cystolity[5].
Liście
Nakrzyżległe, ogonkowe, całobrzegie lub ząbkowane[5].
Kwiaty
Zebrane w szczytowe lub wyrastające w kątach liści kłosy, czasem tworzące kwiatostany złożone (kłosy rozgałęziające się) lub zebrane w wierzchotki wyrastające w kątach liści. Kwiaty wsparte są przysadkami zwykle 4 lub więcej, tworzącymi dwie lub więcej par, zwykle przytulnych do siebie wzajemnie i obejmujących pojedyncze lub większą liczbę kwiatów. Kielich jest drobny, błoniasty, zwykle osłonięty przez przysadki, tworzony jest przez pięć zrośniętych u dołu działek, które mają podobną wielkość. Płatki korony są zrośnięte w dole tworząc skręconą o 180°, stopniowo rozszerzającą się rurkę zakończoną dwiema wargami. Górna warga (znajdująca się w dolnej pozycji) jest dwułatkowa, a dolna (w górnej pozycji) trójłatkowa (łatki płytkie, w postaci ząbków). Korona ma barwę fioletową, różową lub białawą, często z ciemniejszym wzorem wewnątrz. Pręciki dwa, wystające z gardzieli korony, zawierają charakterystyczne, jednoworkowe pylniki. Zalążnia górna, jajowata, dwukomorowa, z dwoma zalążkami w każdej z komór. Szyjka słupka nitkowata, pojedyncza zakończona dwudzielnym znamieniem, wystająca z gardzieli korony[5][6].
Owoce
Torebki osadzone na krótkich szypułkach zawierające dwa lub cztery nasiona o łupinie gładkiej lub ornamentowanej[5][6].

. . . Niedośpian . . .

Ten artykuł pochodzi ze strony internetowej Wikipedia. Oryginalny artykuł może być nieco skrócony lub zmodyfikowany. Niektóre linki mogły zostać zmodyfikowane. Tekst jest objęty licencją „Creative Commons — Uznanie autorstwa — Na tych samych warunkach” [1], a część tekstu może być również licencjonowana na warunkach „Licencja GNU Wolnej Dokumentacji” [2]. W przypadku plików multimedialnych mogą obowiązywać dodatkowe warunki. Korzystając z tej strony, wyrażasz zgodę na nasze strony prawne . Łącza internetowe: [1] [2]

. . . Niedośpian . . .

Back To Top